Een boekje open

Gepubliceerd op 12 oktober 2025 om 15:57

Een boekje open

 

Het was nog maar 2 weken. Zomaar.

In zijn slaap. Stil. Zoals hij het had gewild.

Maar ze vroeg zich af of hij ooit echt wakker was geweest.

Wakker uit de nachtmerrie die Indië voor hem was geweest.

Oh, hij leefde, hij lachte en had lief, dat zei hij zelf ook vaak ; ik leef dus ik besta.

Maar werkelijk aanwezig?

Dat was hij soms, en soms helemaal niet.

Hij was een liefdevolle man. Warm, zacht in zijn aanrakingen, zorgvuldig in zijn rituelen. 

Hij leerde haar respect voor anderen, voor stilte, voor herinnering. Dankbaarheid was bij hem geen beleefdheidsvorm, maar bijna een levenshouding.

En toch: er waren perioden waarin hij zich terugtrok. Dagen waarop hij nauwelijks sprak. Nachten waarin hij zich verstarde in zijn bed, fluisterend in een taal die zij toen nog niet kende.

Haar moeder had die stiltes met dezelfde berusting gedragen. Het huwelijk had barsten gekend. Soms spatte de woede ineens op, om dan weer weg te ebben in een muur van zwijgen.

Maar één ding bleef: zijn liefde voor Indisch eten, voor krontjongmuziek op zondagochtend, voor de geur van gebakken knoflook en kemirie. In elk gerecht zat een herinnering die hij niet uitsprak. In elk ritueel een verlangen naar iets wat nooit terug zou komen.

Alsof hij die goede herinneringen moest laten voortleven om de slechte te camoufleren.

Ze had bijna alles opgeruimd in huis. Zijn jassen, zijn pet, zijn verzameling kruiden in weckpotten. Alleen de onderste la van het dressoir had ze tot nu toe laten liggen.

Alsof ze aanvoelde dat dáár iets lag dat niet zomaar opgeruimd kon worden.

Op een verzengend hete  julidag trok ze de la open. Het hout protesteerde zacht.

Onder oude foto’s, een boekje.

Klein. Grijs.

Er lag een vergeeld briefje op.

“Openen, als ik er niet meer ben.”

Ondanks de hitte trok een rilling door haar heen. En ze wist: dit is waarom hij altijd gezwegen had.

Ze aarzelde, wilde ze dit weten? Kon ze de waarheid aan?

Met haar ogen dicht draaide ze het boekje door haar vingers. Er gleed iets tussen de bladzijden vandaan. Het kriebelde in haar hand. Ze opende langzaam haar ogen en een stille traan viel op het gedroogde bloempje. De kleur was vergaan maar ze herkende het direct; melati.

De kaft was eenvoudig. 

De eerste pagina droeg een enkele zin:

ik leef dus ik besta

Daaronder: zinnen in beverig handschrift. Niet als in een dagboek, maar als flarden. Onrustige gedachten, tussen de regels van zijn leven.

Soms stonden er alleen halve zinnen.

“Ik ben teruggekomen.

Maar ik weet niet of ik ooit ben aangekomen.”

“Ik was achttien. En daarna niets meer.”

“Ze zeiden dat we moesten.

Maar niemand zei waarom.”

Sommige woorden waren nauwelijks leesbaar. De inkt vervaagd. Uitgelopen. Alsof hij had gehuild boven het papier, en zelfs daarin onzichtbaar wilde blijven.

Wat hij schreef, was geen bekentenis.

Geen misdaad.

Geen verhaal.

Alleen een soort zwaarte.

De woorden beschreven tranen die nooit vloeiden, een soort stil huilen in de nacht, want niemand hoorde, maar iedereen voelde.

Van schuldgevoel, en een eenzaamheid scherper dan alleen zijn, meer iets van verlaten zijn door God en alles wat je lief was.

Haar vingers trilden. Het was alsof ze in een andere tijd keek. Niet naar feiten, maar naar gevoelens die niet mochten bestaan.

 

Hij had nooit over de oorlog gesproken. Nooit over zijn diensttijd. Het enige wat ze wist was dát hij in Indië was geweest.

Wat hij had meegemaakt, bleef tussen hem en de muren van zijn geheugen. En dat was misschien ook het moeilijkste: dat zelfs nu, zelfs in dit boekje, de waarheid niet helder werd.

De inkt was uitgelopen, misschien wel door zijn eigen tranen.

De woorden onleesbaar soms.

Alsof zelfs het papier zijn pijn niet kon dragen. Of de waarheid.

Op de laatste bladzijde stond één enkele zin, onderaan.

“Vergeef me, al weet ik niet waarvoor…en door wie, maar vergeef me want het voelde niet goed’

Ze las die zin opnieuw. En opnieuw.

Het was niet aan haar om te vergeven.

Niet aan zijn vrouw. Niet aan zijn kinderen.

Misschien zelfs aan niemand. Behalve aan hemzelf.

Maar hij had het nooit kunnen doen. Het was ook niet nodig. Hij had hier niet om gevraagd.

Ze legde het boekje op tafel. Het lag daar als een hart dat nog nasloeg.

In gedachten hoorde ze hem weer praten over eten. Over hoe een gerecht met liefde moest worden bereid. Hoe je pas écht thuis kon komen als je rook wat je kende, proefde wat je miste

Misschien was dat het enige wat hij had kunnen doen: herinnering bewaren in smaken, in rituelen, in zachte gebaren. Deed hij dat om de donkere herinneringen te maskeren, te camoufleren? 

En zijn pijn?

Die had hij in stilte gedragen. Samen met de waarheid, die hij alleen kende.

En uiteindelijk alles begraven, samen met zichzelf.

Op 15 augustus ging ze naar het Indisch Monument.

Ze droeg geen krans. Ze sprak geen woorden.

Maar in haar tas zat het boekje.

Mensen liepen langs. Sommigen bleven even staan bij het monument, legden bloemen, knikten naar de namen op de plaquette. Namen van hen die nooit meer thuiskwamen.

Maar zij dacht vooral aan hen die wel terugkeerden. Lichamelijk heel, maar vanbinnen verbrijzeld. Jongens die mannen werden in een wereld die ze niet begrepen. Die thuis zwegen. Of zich vasthielden aan rituelen, aan geuren, aan muziek, om niet te verdrinken in alles wat ongezegd bleef.

Ze besefte ineens dat zwijgen ook een keuze was geweest. En misschien wel een noodzakelijke. Maar nu hij er niet meer was, nu hij dat boekje had nagelaten, kon zij niet meer zwijgen.

Het boekje was geen dagboek. Geen schuldbekentenis. Het was een stil getuigenis. Een fluistering van iemand die te lang had gezwegen.

En zij was nu de enige die het gehoord had.

Ze keek naar het monument, de bloemen, de mensen. En ze voelde het als een opdracht. Niet als een last, maar als iets wat moest worden gedaan.

Niet alleen voor hem.

Voor al die anderen.

Die hun woorden inslikten.

Die wakker werden met herinneringen waarvoor geen taal bestond.

Die leerden zwijgen omdat spreken gevaarlijk werd, of zinloos.

Zij zou dit verhaal vertellen.

Zodat het niet werd doodgezwegen.

Zodat de waarheid, ook al was die onvolledig en uitgelopen, toch herinnerd werd.

Voor hem.

Voor hen.

Voor de jongen die achttien was, en voor de man die nooit helemaal terugkwam.

 

 

JB

 

Reactie plaatsen

Reacties

Ans van der Pol
3 maanden geleden

Heel herkenbaar mooi 👍